Wesprzyj działalność Nowoczesnej Polski
Scenariusze zajęć, ćwiczenia, materiały

45m
Nie wymaga dostępu do Internetu
Bez Internetu

Ta lekcja jest częścią tematu Prawo na poziomie gimnazjum.

Lekcja: Informacje o nas w sieci

wróć do spisu treści

Wiedza w pigułce ?

Korzystając z internetu, wiele informacji na swój temat ujawniasz świadomie np. opis swoich zainteresowań czy dokonań na portalach społecznościowych. Musisz jednak wiedzieć, że w tym samym czasie zostawiasz w sieci o wiele więcej danych o sobie. Nawet jeśli wydaje ci się, że działasz anonimowo, używając nicka, czy często zmieniając „tożsamość”, pamiętaj, że w wirtualnym świecie każde zachowanie generuje tzw. cyfrowy ślad.

Każdy komputer identyfikuje się numerem IP, ale i innymi danymi, których suma pozwala rozróżnić konkretne komputery i często przypisać je do konkretnego użytkownika. Na tej podstawie można ustalić, kto dostarcza internet, z jakich przeglądarek i systemu operacyjnego korzystasz, a nawet jakie zainstalowałeś czcionki lub gdzie w danej chwili przebywasz. Można także odtworzyć historię wyszukiwań. Każde logowanie to pozostawiony w sieci login, informacja o czasie spędzonym w sieci. Jeśli podałeś na jakimś portalu swoje dane osobowe, można je łatwo powiązać z pozostałymi informacjami. Podobnie dzieje się w przypadku telefonów komórkowych. Operatorzy usług telekomunikacyjnych gromadzą i przechowują przez 2 lata informacje o naszych połączeniach telefonicznych i wysyłanych SMS-ach (tzw. billingi), a także informacje o miejscach logowania się telefonu. Te wszystkie dane zestawione ze sobą mogą stworzyć unikalny profil użytkownika. Są kopalnią wiedzy na temat naszego stylu życia, preferencji, tego, kiedy i z kim się komunikujemy, gdzie przebywamy, kim jesteśmy.

Informacje gromadzi się głównie z dwóch powodów. Po pierwsze ze względu na prawo, które nakazuje operatorom gromadzić dane telekomunikacyjne w celach związanych z ochroną bezpieczeństwa publicznego (wykorzystuje je np. policja przy ściganiu przestępstw). Drugi powód to reklamy. Tylko pozornie korzystanie z wyszukiwarek (np. Google) czy portali społecznościowych (np. Facebook) nic nie kosztuje. „W zamian” udostępniasz właścicielom tych serwisów swoje dane. Istnieją firmy, które analizują nasze zachowanie w sieci, tj. odwiedzane strony internetowe, treść postów, mejli itd. Dzięki temu mogą precyzyjnie określić, jakie produkty mogą nas zainteresować i jakie reklamy powinny do nas trafić. Na takiej zasadzie działają systemy informatyczne, które automatycznie zbierają informacje o naszej aktywności w internecie i wysyłają do użytkowników reklamy — tzw. adserwery.

Komunikacja nigdy nie jest anonimowa. Sytuacja, w której wymieniasz się z kimś informacjami, wymaga tego, żeby w jakiś sposób się przedstawić lub zaprezentować. Staraj się pamiętać o swoim cyfrowym śladzie.

wróć do spisu treści

Pomysł na lekcję ?

Oddając się różnym aktywnościom w internecie, często czujemy się anonimowi. Tak jednak nie jest. Kiedy rejestrujemy się na portalu, logujemy do skrzynki pocztowej czy nawet tylko otwieramy przeglądarkę internetową, już w tym momencie wiele danych o nas, naszym komputerze jest dostępnych dla innych użytkowników internetu. Jakie to dane? Kto może być nimi zainteresowany?

Cele operacyjne

Uczestnicy i uczestniczki:

  • wiedzą, jakie dane pozostawia w sieci aktywność użytkowników;
  • wiedzą, w jakich celach mogą być gromadzone dane;
  • wiedzą, jakie podmioty mogą być zainteresowane gromadzeniem danych;
  • wiedzą, że zostawiają po sobie ślad cyfrowy.

Przebieg zajęć

1.

Zapytaj grupę, w jaki sposób spędzają czas w internecie? Zapisuj wszystkie pojawiające się odpowiedzi w formie mapy myśli na tablicy. Kiedy mapa myśli będzie gotowa, dopytaj o szczegóły. Na przykład do stwierdzenia „Spędzam czas na portalu społecznościowym” — zadaj pytania: „W jaki sposób?”, „Z jakich aplikacji korzystasz?”.

2.

Zadaj pytanie: „Jeśli ktoś śledziłby cię w internecie, czego mógły się o tobie dowiedzieć?”.

Poproś każdą osobę o stworzenie listy informacji kończącej zdanie: „Jeśli ktoś śledziłby mnie w internecie, to wiedziałby, że np. wyszukuję informacje o znanych aktorkach, interesuję się motocyklami, byłam na imprezie w zeszłym tygodniu…”. Zwróć uwagę, że jest to lista dla uczestników, nie będą jej prezentować na zajęciach.

3.

Zwróć uwagę, że istnieje wiele podmiotów, które interesują się naszą aktywnością w sieci. Zbierają one informacje o nas w bardzo różnych celach. Poproś uczestników i uczestniczki o dobranie się w pary. Każdej parze daj wydrukowaną kartę pracy „Dane” (ODT, DOC). Poproś o uzupełnienie kart. Kiedy skończą, odczytuj nazwy podmiotów i poproś całą grupę o podawanie rozwiązań.

4.

Poproś uczestników i uczestniczki o wzięcie list, które stworzyli w trakcie ćwiczenia 2. Poproś grupę o dopisanie listy reklam, które można stworzyć na podstawie ich aktywności w internecie. Jakie produkty mechanizm reklamowy mógłby im zaproponować? Zwróć uwagę, że powinna być to spersonalizowana lista, ponieważ ich aktywność w sieci jest unikalna. Poproś o prezentację kilka osób.

Ewaluacja

Czy po przeprowadzeniu zajęć uczestnicy i uczestniczki:

  • wiedzą, jakie dane pozostawia w sieci aktywność użytkowników?
  • wiedzą, w jakich celach dane mogą być gromadzone?
  • wiedzą, jakie podmioty mogą być zainteresowane gromadzeniem danych?
  • wiedzą, że zostawiają po sobie ślad cyfrowy?

Opcje dodatkowe

Jeśli masz dostęp do komputera i rzutnika, możecie:

  1. Obejrzeć wystąpienie Gary Kovacsa Śledzenie śledzących. Po wystąpieniu porozmawiajcie o tym, kto śledzi w internecie użytkowników. Pytania pomocnicze:
    • Co pokazywał program zaprezentowany przez Gary'ego?
    • Jak Gary i jego córka spędzali czas w sieci?
    • W jakich celach ktoś może zbierać o nas informacje?
  2. Otworzyć stonę http://www.123people.com, a następnie pozwolić uczestnikom i uczestniczkom wyszukać swoje imię oraz nazwisko, aby sprawdzić, jakie informacje są dostępne w internecie o osobach o tym imieniu i nazwisku. Jakie informacje znajdą o sobie?
wróć do spisu treści

Materiały ?

Karta pracy„Dane” (ODT, DOC)

wystąpienie Gary'ego Kovacsa Śledzenie śledzących, dostępne: http://www.ted.com/talks/gary_kovacs_tracking_the_trackers.html?quote=1583

wróć do spisu treści

Zadania sprawdzające ?

Zadanie 1

Co można ustalić na podstawie numeru IP komputera? Wybierz prawidłowe odpowiedzi z poniższych.

Zadanie 2

Przyporządkuj poniższe dane do podmiotów, które mogą być nimi zainteresowane. Mogą one pasować do więcej niż jednego podmiotu.

Przeciągnij odpowiedzi i upuść w wybranym polu.

dane

  1. liczba odwiedzin w serwisie
  2. historia wyszukiwań w przeglądarce frazy „telefon dotykowy”
  3. przeglądane albumy muzyczne
  4. odwiedziny stron dotyczących telefonów komórkowych
  5. oglądane przedmioty z kategorii „buty” na aukcjach internetowych
  6. historia wyszukiwań w przeglądarce hasła „buty”
  7. ustawienia opcji „powiadom mnie o nowych postach”
  8. wyszukiwane zespoły muzyczne

podmioty

  1. administrator serwera
  2. firma marketingowa badająca zainteresowanie telefonami dotykowymi
  3. właściciel bloga zainteresowany sprzedażą reklam na swoim blogu
  4. firma marketingowa umieszczająca reklamy obuwia
  5. serwis muzyczny

wróć do spisu treści

Słowniczek ?

cyfrowy ślad
informacje na temat aktywności konkretnych osób w sieci, magazynowane na serwerach dostawców internetu i właścicieli stron. Tworzą go m.in. zdjęcia, informacje o kupionych produktach, nicki, wpisy na blogach, ale również dane, które zostawiamy w sieci mimowolnie, np. adres IP czy informacja o systemie operacyjnym, z którego korzystamy.
adres IP
IP to protokół komunikacyjny używany powszechnie w Internecie i sieciach lokalnych. Adres IP to liczba, która jest nadawana każdemu urządzeniu lub grupie urządzeń połączonych w sieci. Służy on ich identyfikacji. Jeden adres publiczny może być współdzielony przez wiele komputerów połączonych w podsieć. W takiej sytuacji każdy komputer w podsieci ma adres z puli adresów prywatnych. Większość komputerów korzysta z adresów IP przydzielanych dynamicznie, tylko w czasie podłączenia komputera do sieci. Po jego wyłączeniu dany adres IP może zostać przypisany innemu urządzeniu.
adserwer
system informatyczny umożliwiający emisję i zarządzanie internetowymi kampaniami reklamowymi, a także raportowanie i analizę wyników kampanii. Nazwa utworzona z połączenia słów advertisement (ang. reklama) i serwer.
dane osobowe
wszelkie informacje dotyczące określonej osoby fizycznej (czyli zidentyfikowanej lub możliwej do zidentyfikowania). Nie mamy do czynienia z danymi osobowymi wówczas, gdy informacja dotyczy instytucji (np. firmy), grupy osób, osoby fikcyjnej (np. postaci literackiej) czy takiej, której nie jesteśmy w stanie rozpoznać. Dane osobowe podlegają ochronie i nie mogą być zbierane bez odpowiedniej podstawy prawnej (np. zgody osoby, której dotyczą).
dane telekomunikacyjne
informacje o połączeniach telefonicznych: billingi - czas trwania rozmów oraz numery telefonów, z którymi połączono się, adres miejsca, z którego połączenie zostało wykonane.
retencja danych telekomunikacyjnych
obowiązkowe, systematyczne zatrzymywanie informacji o szczegółach wszystkich rodzajów połączeń elektronicznych w celach związanych z bezpieczeństwem publicznym. Operatorzy sieci i dostawcy usług telekomunikacyjnych muszą przechowywać wszystkie informacje niezbędne do ustalenia kto, kiedy, gdzie, z kim i w jaki sposób się połączył lub próbował połączyć.
ciasteczka
(ang. cookie), małe pliki tekstowe zapisywane na dysku użytkownika podczas korzystania ze stron WWW, które zapamiętują określone informacje o ustawieniach przeglądarki (np. wybrany język strony WWW, dane logowania) lub przesyłają pewne informacje z powrotem na serwery danej strony (np. ustawienia zabezpieczeń lub produkty w koszyku w sklepie internetowym). Ciasteczka mogą narażać użytkownika na wiele zagrożeń, gdyż działają w sposób niewidoczny i mogą zapamiętywać wiele wrażliwych informacji. Nowelizacja prawa telekomunikacyjnego nałożyła na właścicieli stron WWW obowiązek zamieszczenia w widocznym miejscu informacji o tym, że witryna korzysta z ciasteczek, oraz wskazówek na temat tego, jak można wyłączyć ich obsługę.

Zobacz cały słowniczek.

wróć do spisu treści

Czytelnia ?

wróć na górę