Scenariusze zajęć, ćwiczenia, materiały

45m
Nie wymaga dostępu do Internetu
Bez Internetu

Ta lekcja jest częścią skróconego kursu na poziomie szkoła podstawowa 4-6. Zobacz też pełny kurs.

Lekcja: Prawa, obowiązki i mnóstwo możliwości

wróć do spisu treści

Wiedza w pigułce ?

Dla nauczyciela

Zajęcia dotyczące praw użytkowników mediów mają na celu uświadomienie uczestniczkom i uczestnikom, że dostęp do kultury stanowi jedno z podstawowych praw człowieka, a korzystanie z kultury w Internecie to obszar regulowany przez różne dziedziny prawa.

Każdy utwór, z którego korzystamy, musimy oznaczyć imieniem i nazwiskiem lub pseudonimem autora. Przypisanie sobie autorstwa cudzego utworu to plagiat. Nie wolno też nikomu zmieniać treści utworu bez zgody autora. Uczniowie mogą jednak w ten sposób „bawić się” cudzymi utworami na potrzeby zadań szkolnych, w celach edukacyjnych. Nie mogą natomiast rozpowszechniać efektów swojej pracy. Osobiste prawa autorskie są wieczne i niezbywalne — musimy ich przestrzegać zawsze. W ramach tzw. dozwolonego użytku można swobodnie korzystać z zasobów Internetu czy też kopiować lub skanować fragmenty utworów (a nawet całe utwory) w celach edukacyjnych lub osobistych, udostępniać je znajomym lub rodzinie. Według prawa cytatu można też wykorzystywać fragmenty cudzych utworów do tworzenia swoich własnych (trzeba jednak zawsze podać źródło — jest to tzw. prawo cytatu). Ponadto według obowiązującego prawa instytucje oświatowe i naukowe mogą korzystać z rozpowszechnionych utworów w oryginale i tłumaczeniu.

Relacja między autorami a użytkownikami podlega nieustającym negocjacjom. Im bardziej rozległe są prawa posiadaczy praw autorskich, tym bardziej ograniczone są prawa użytkowników. Czy wyobrażasz sobie świat, w którym oryginalność i autentyczność nie są szanowane, a artyści nie dostają pieniędzy za swoją pracę? I odwrotnie — świat, w którym użytkownicy muszą zawsze prosić o pozwolenie na każde wykorzystanie dzieła? Kompromis jest konieczny, aby kultura i nauka rozwijały się, a wszyscy mieli do nich równy dostęp.

  1. Każdy człowiek ma prawo do swobodnego uczestniczenia w życiu kulturalnym społeczeństwa, do korzystania ze sztuki, do uczestniczenia w postępie nauki i korzystania z jego dobrodziejstw.
  2. Każdy człowiek ma prawo do ochrony moralnych i materialnych korzyści wynikających z jakiejkolwiek jego działalności naukowej, literackiej lub artystycznej.

Powyższe słowa zawiera artykuł 27. Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka. Pierwsza część tego artykułu odnosi się do użytkowników utworów, druga — do twórców.

Umowa to porozumienie dwóch lub więcej stron mające na celu uzgodnienie wzajemnych obowiązków i praw. Umowy najczęściej sporządza się na piśmie i potwierdza podpisem. Jednakże umowy ustne również są ważne. Umowa jest czynnością prawną i wywołuje skutki prawne, co oznacza, że w przypadku naruszenia postanowień zawartych w umowie można dochodzić swoich praw np. w sądzie.

Dla ucznia

Kiedy wrzucasz swoje zdjęcia lub filmy do Sieci, zawsze umieszczaj informację, że są one twojego autorstwa. Jeżeli wykorzystujesz dzieła innych osób, podpisuj je ich nazwiskiem. W ten sposób będziesz przestrzegał podstawowej zasady prawa autorskiego. Zawsze pytaj osób, które znajdują się na zdjęciach czy filmach, o zgodę na ich publikację. Sam także tego wymagaj. W ten sposób szanujesz prawo do prywatności. Jeśli czytasz ciekawą książkę, pożycz ją kolegom i koleżankom. Dziel się tym, co stworzysz. W ten sposób korzystasz z prawa do korzystania z kultury. Ma je każdy, bez względu na ograniczenia zdrowotne lub intelektualne.

wróć do spisu treści

Pomysł na lekcję ?

Zajęcia przybliżają temat związany z zależnością praw i obowiązków na przykładach z obszaru prywatności, dostępu do treści w Internecie i uczestnictwa w kulturze. Uczestniczki i uczestnicy będą mieli okazję poznać różne grupy użytkowników i ich potrzeby oraz zastanowić się nad ich prawami i obowiązkami.

Cele operacyjne

Uczestnicy i uczestniczki:

  • rozumieją, że prawa związane są z obowiązkami;
  • wiedzą, jakie mają prawa i obowiązki związane z prywatnością, dostępnością kultury i uczestnictwem w kulturze;
  • potrafią wymienić różnych użytkowników i ich potrzeby.

Przebieg zajęć

1.

Zadaj grupie pytanie, jakie mają obowiązki, a jakie prawa w domu. Poproś o podawanie przykładów. Narysuj na tablicy schematyczną wagę. Powiedz, że prawa i obowiązki są ze sobą powiązane jak szalki wagi. Zwróć uwagę, że są nierozłączne. Z naszymi prawami wiążą się też obowiązki wobec innych. Powiedz, że na dzisiejszych zajęciach będziecie zajmować się prawami i obowiązkami związanymi z prywatnością, uczestnictwem w kulturze i dostępem do kultury.

2.

Podziel uczestników i uczestniczki na grupy dwuosobowe. Każdej parze daj jedną kopertę z pociętym materiałem pomocniczym „Prawa i obowiązki” (ODT, DOC). Poproś pary o przeczytanie poszczególnych fragmentów i podzielenie ich na 2 grupy: jedną związaną z naszymi prawami i drugą związaną z obowiązkami. Zapytaj uczestników i uczestniczki, które fragmenty znalazły się w grupie praw, a które w grupie obowiązków. Wyjaśnij wątpliwości i zwróć uwagę na fakt, że często tam, gdzie zaczynają się czyjeś prawa, tam też zaczynają się nasze obowiązki.

3.

Wydrukuj materiał pomocniczy „Różni użytkownicy” (ODT, DOC) w kilku egzemplarzach, tak żeby jeden pasek przypadał na jedną osobę. Potnij wzdłuż linii. Ułóż paski na stole i poproś uczestników i uczestniczki o podejście do stołu i wzięcie jednego paska. Następnie wskaż 4 kąty sali, nazywając je kolejno potrzebami związanymi ze: słuchem, wzrokiem, ruchem, rozumieniem. Poproś uczestników i uczestniczki o podejście do odpowiedniego kąta, po dopasowaniu osoby, którą mają hasłowo opisaną na pasku, z odpowiednią potrzebą.

Podsumuj tę część, zwracając uwagę, że istnieją różne grupy użytkowników Internetu, a osoby projektujące strony czy treści zamieszczane w internecie powinny zwracać uwagę na wszystkie osoby, ponieważ wszyscy, niezależnie od tego jacy jesteśmy, mamy prawo dostępu do kultury i informacji.

4.

Podsumuj zajęcia, mówiąc o:

  • zależności między prawami i obowiązkami,
  • prawach i obowiązkach w obszarze prywatności, dostępu do kultury i uczestnictwa w kulturze,
  • różnych użytkownikach i ich potrzebach.

Ewaluacja

Czy po przeprowadzonych zajęciach uczestnicy i uczestniczki:

  • rozumieją, że prawa związane są z obowiązkami?
  • wiedzą, jakie mają prawa i obowiązki związane z prywatnością, dostępnością kultury i uczestnictwem w kulturze?
  • potrafią wymienić różnych użytkowników i ich potrzeby?

Opcje dodatkowe

Ćwiczenie 2. możesz rozwinąć o zadanie związane z zaszeregowaniem poszczególnych praw i obowiązków do grupy związanej z: prywatnością, dostępem do kultury i uczestnictwem w kulturze.

wróć do spisu treści

Materiały ?

materiał pomocniczy „Prawa i obowiązki” (ODT, DOC)

materiał pomocniczy „Różni użytkownicy” (ODT, DOC)

wróć do spisu treści

Zadania sprawdzające ?

Zadanie 1

Przyporządkuj osoby do potrzeb, które ich dotyczą.

Przeciągnij odpowiedzi i upuść w wybranym polu.

Potrzeby:

  1. związane z rozumieniem
  2. związane z widzeniem
  3. związane ze słyszeniem
  4. związane z ruchem

Użytkownicy:

  • osoby widzące, z wadami wzroku
  • niepełnosprawni ruchowo
  • osoby czytające przy złym oświetleniu
  • osoby mające trudności z czytaniem i pisaniem
  • osoby głuche
  • osoby słyszące, niemające dostępu do głośników lub słuchawek
  • osoby niedosłyszące
  • niepełnosprawni intelektualnie
  • osoby korzystające z Internetu bez pomocy myszki
  • obcokrajowcy słabo znający język
  • osoby niedowidzące
  • osoby niewidome

wróć do spisu treści

Słowniczek ?

kultura
ogół ludzkich wytworów materialnych i niematerialnych takich jak: sztuka, nauka czy religia
prawa autorskie
ogół praw, które przysługują twórcom, m.in. prawo do oznaczenia utworu własnym nazwiskiem lub pseudonimem, decydowania o jego publikacji oraz zarabiania na nim pieniędzy
plagiat
skopiowanie utworu (lub jego części) innego autora i przedstawienie pod własnym nazwiskiem
umowa
porozumienie i zgoda na wspólne wykonanie jakiejś czynności lub rzeczy
utwór
zdjęcia, filmy, wiersze, rysunki, piosenki, itp.
twórca
autor utworów, czyli osoba, która wymyśliła i stworzyła tekst, rysunek itp.
prywatność
możliwość utrzymania informacji i danych o sobie w tajemnicy
komunikacja
przekazywanie i odbieranie informacji pomiędzy ludźmi lub urządzeniami

Zobacz cały słowniczek.

wróć do spisu treści

Czytelnia ?

wróć na górę