Scenariusze zajęć, ćwiczenia, materiały

45m
Nie wymaga dostępu do Internetu
Bez Internetu

Ta lekcja jest częścią tematu Język mediów na poziomie gimnazjum.

Lekcja: Sztuka dyskusji

wróć do spisu treści

Wiedza w pigułce ?

Dyskusja ma wiele twarzy — inaczej rozmawiamy z rodzicami, w klasie, z nauczycielem, z rówieśnikami. Pomimo różnic, dyskutanci zawsze powinni dążyć do osiągnięcia porozumienia. Niestety bywa, że dyskusje przeradzają się w kłótnie. W telewizji zdarza się to niezwykle często. Rozmówcom nie zależy wówczas na porozumieniu, a raczej na zwróceniu na siebie uwagi widzów.

Jeśli chcesz, aby twoja dyskusja była owocna, nie łam kilku podstawowych zasad. Naczelną regułą każdej rozmowy jest odnoszenie się do innych z szacunkiem. Stare przysłowie „nie rób drugiemu, co tobie niemiłe” oddaje sedno problemu. Jeśli będziesz traktował innych uprzejmie i będziesz chciał ich wysłuchać, oni to odwzajemnią. Dobra dyskusja jest demokratyczna: każdy ma takie samo prawo do wyrażenia swojej opinii.

Oczywiście nie zawsze rozmawiamy z osobami faktycznie równymi. Dyskusja z rodzicem, dyrektorem czy instruktorem na obozie jest zwykle trudniejsza. Jeśli jednak naszą postawą i argumentami pokażemy, że nasz pogląd jest słuszny, mamy duże szanse na osiągnięcie zamierzonego celu.

Zawsze pamiętaj, podczas dyskusji:

  • Słuchaj innych. Wtedy inni też będą słuchać ciebie.
  • Nigdy nie przekrzykuj innych dyskutantów i nie wchodź im w słowo.
  • Nie daj ponieść się emocjom. Rozmówca może specjalnie cię prowokować, aby wykorzystać chwilę twojej nieuwagi.
  • Nie bój się wyrażać własnego zdania. Jeśli nie przedstawisz swojego punktu widzenia, nigdy nie zostanie on wzięty pod uwagę.
  • Mów na temat. Zbyt szerokie dygresje i zmiany tematu nie tylko zaciemniają twoją przewodnią myśl. Na dodatek mogą wywołać w innych rozmówcach zniecierpliwienie.
  • Zmieniaj formę wypowiedzi w zależności od odbiorcy. Co innego przekona kolegę, a co innego — nauczyciela czy rodzica.
  • Nie uogólniaj zbytnio stanowiska innych. Wprawdzie łatwiej znaleźć argumenty przeciwko bardzo ogólnej tezie, jednak taki zabieg jest krzywdzący. Świadczy o tym, że tak naprawdę nie zależy ci na wypracowaniu porozumienia, a na forsowaniu własnego zdania.
  • Nie próbuj obalać zdania swojego rozmówcy poprzez wytykanie jego wad. Krytykuj argumenty, a nie osoby.
  • Nie odwołuj się do krzywdzących stereotypów.
  • Nie staraj się przekonać nikogo za wszelką cenę. Szanuj poglądy innych.
  • Stosuj przykłady ilustrujące dany temat. Plastyczne obrazy bardziej przemawiają do odbiorców niż abstrakcyjne idee.
wróć do spisu treści

Pomysł na lekcję ?

Własne zdanie ma każdy. Nie każdy potrafi jednak zaprezentować je na forum. W jaki sposób przekonać innych do własnych racji? Jak dyskutować, nie obrażając rozmówcy? Sztuka dyskusji jest bardzo trudna, łatwo o zgubienie wątku czy niepotrzebne emocje. Bez opanowania jej podstaw nigdy nie uda się wykorzystać naszej wiedzy, ani przekonać do własnego stanowiska. Zasady te obowiązują również w Internecie, na forach dyskusyjnych i portalach społecznościowych.

Cele operacyjne

Uczestnicy i uczestniczki:

  • znają zasady prowadzenia dyskusji;
  • potrafią identyfikować złe praktyki w odniesieniu do debat i dyskusji w życiu publicznym;
  • potrafią dobierać i prezentować argumenty na rzecz stawianych tez;
  • umieją formułować kontrargumenty mające na celu podważenie racji przywoływanych przez dyskutantów;
  • wiedzą, że zasady dyskusji obowiązują także w przestrzeni Internetu, zwłaszcza na forach.

Przebieg zajęć

1.

Na podstawie karty pracy „Dyskusja” (ODT, DOC) podziel uczestników zajęć na grupy, rozdzielając role w dyskusji.

Wybierz jeden z trzech poniższych tematów dyskusji i zapisz go na tablicy:

  1. Czy ściąganie w szkole powinno być karane?
  2. Gdzie lepiej ogląda się filmy, w domu czy w kinie?
  3. Czy warto mieć konto na Facebooku?

Korzystając z opisu zawartego w części „prowadzący” karty pracy „Dyskusja” (ODT, DOC), omów zasady dyskusji.

Poproś grupy o przygotowanie się do dyskusji.

W razie potrzeby możesz dobrać inny temat dyskusji, kierując się zainteresowaniami uczestników zajęć, aktualnie omawianym w toku zajęć materiałem lub istotnymi wydarzeniami społecznymi mającymi miejsce w ostatnim czasie.

2.

Na podstawie karty pracy „Dyskusja” (ODT, DOC) przeprowadź dyskusję, dbając o przestrzeganie czasu przewidzianego na kolejne jej etapy.

Na dyskusję przewidziano łącznie 15 minut.

10 minut zarezerwowano na głosowanie i omówienie werdyktu.

3.

Zadaj pytanie:

  • Jakich zasad należy przestrzegać, uczestnicząc w dyskusji?

Uzgodnione z uczestnikami zajęć odpowiedzi zapisz w formie 5 punktów na tablicy.

Zadaj pytanie:

  • Jakich zachowań należy kategorycznie unikać, uczestnicząc w dyskusji?

Uzgodnione z uczestnikami zajęć odpowiedzi zapisz w formie 5 punktów na tablicy.

Zadaj pytanie:

  • Dlaczego tak często nie przestrzegamy tych zasad w Internecie?

Jako pytania pomocnicze rozważ:

  • Czy należy przestrzegać czasu przewidzianego na poszczególne wystąpienia?
  • Czy wolno przerywać wystąpienie rozmówcy?
  • W jaki sposób powinno się prowadzić spór — dyskutujemy z argumentami przywoływanymi przez rozmówcę czy z jego osobą?
  • Czy należy okazywać emocje? Jeśli tak, w jaki sposób?
  • Które zachowania osób uczestniczących w debatach telewizyjnych są dobre, a które powinny zostać zmienione?

Ewaluacja

Czy po przeprowadzeniu zajęć ich uczestnicy i uczestniczki:

  • wiedzą, że w dyskusji istotne są przywoływane argumenty, a nie sądy wygłaszane na temat innych?
  • rozumieją, że zasady prowadzenia dyskusji nie ograniczają się wyłącznie do bezpośredniego kontaktu, ale dotyczą również przestrzeni Internetu?
  • potrafią zwięźle prezentować swoje racje, dopierając argumenty na rzecz stawianych przez siebie tez? (–> Rozważ realizację lekcji Zmieniaj świat słowami!)

Opcje dodatkowe

Zajęcia mogą zostać rozszerzone w punkcie III.3. Poproś uczestników zajęć o przygotowanie w parach katalogu dobrych manier dyskusji na forach internetowych. Odpowiedzi powinny zostać zapisane w formie 5–7 punktów. W zależności od czasu, którym dysponujesz, poproś kilka grup o zaprezentowanie przygotowanych katalogów.

wróć do spisu treści

Materiały ?

Karta pracy „Dyskusja” (ODT, DOC)

wróć do spisu treści

Zadania sprawdzające ?

Zadanie 1

Z poniższych zwrotów wybierz te, które odpowiadają zasadom dobrej dyskusji:

  1. Zabierasz głos jako kolejny w dyskusji, zamierzasz polemizować z przedmówcą:

  2. Twój rozmówca bezpośrednio atakuje cię w czasie rozmowy:

  3. Twój rozmówca zamiast ustosunkować się do twoich argumentów nagle zmienia temat rozmowy:

  4. Czujesz, że twój rozmówca lepiej od ciebie radzi sobie w dyskusji, brakuje ci argumentów

  5. Czujesz, że dobrze sobie radzisz w dyskusji, twojemu rozmówcy ewidentnie brakuje argumentów, przysłuchujący się waszej rozmowie są po twojej stronie:

  6. Twój rozmówca nie chce przyjąć do wiadomości informacji, która jest powszechnie znana i jesteś absolutnie pewien, że masz rację:

wróć do spisu treści

Słowniczek ?

stereotyp
nacechowany emocjonalnie, uproszczony obraz jakiegoś zjawiska. Jest tworzony na postawie pewnych fałszywych przekonań i uogólnień. Bardzo często dotyczy określonych grup społecznych, zwłaszcza narodowości. Przykładem funkcjonowania stereotypów są żarty o blondynkach.

Zobacz cały słowniczek.

wróć do spisu treści

Czytelnia ?

  • Schopenhauer Arthur, Erystyka czyli Sztuka prowadzenia sporów, przekł. B. i L. Konorscy, Oficyna Wydawnicza „Alma-press”, Warszawa 2010.
  • Kurtycz Ada Maria, Sztuka debaty [online], [dostęp: 31.12.2012], Dostępny w Internecie: http://e-lekcje.org/pomoce-naukowe/sztuka-debaty.html
wróć na górę