Jak jesteśmy profilowani w sieci? http://edukacjamedialna.edu.pl/lekcje/jak-jestesmy-profilowani-w-sieci/ Budzisz, Wojciech Woźniak, Michał "rysiek" Śliwowski, Kamil Paszewska, Weronika Dobrzańska, Urszula Fundacja Panoptykon Bezpieczeństwo w komunikacji i mediach - ochrona prywatności i wizerunku Bezpieczeństwo w komunikacji i mediach - uzależnienia i higiena korzystania z mediów 2012/IV/Informatyka/c1 2012/IV/Informatyka/c5 2012/IV/Informatyka/t1 2012/IV/Informatyka/t7 Publikacja zrealizowana w ramach projektu ,,Świadomie i bezpiecznie w świecie mediów i informacji". course 2013-08-28 liceum 2018/LO/jezyk-polski/t2.3.8 2018/LO/informatyka/t3.1 2018/LO/informatyka/t3.2 2018/LO/informatyka/t3.3 2018/LO/informatyka/t3.4 2018/LO/informatyka/t5.3 Creative Commons Uznanie autorstwa - Na tych samych warunkach 3.0http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/xmlpol Jak jesteśmy profilowani w sieci? Wiedza w pigułce Korzystasz z różnych usług internetowych. Większość z nich wydaje się darmowa. Jednak to, że nie musisz wydawać pieniędzy, nie oznacza, iż nie ponosisz żadnych kosztów. Za wszystko płacisz swoimi danymi. Twoja aktywność w sieci jest zapamiętywana i analizowana. Strony, z których korzystasz, używają ciasteczek (ang. cookies), czyli specjalnych plików zapisywanych na Twoim komputerze. Część z nich jest niezbędna do tego, by prawidłowo wyświetlać stronę bądź umożliwić Ci logowanie; wiele służy jednak do obserwowania tego, co robisz w Internecie. Do śledzenia Twojej aktywności w sieci są wykorzystywane nie tylko ciasteczka. Wiedza na temat Twoich działań w sieci służy różnym podmiotom do różnych celów. E-marketerzy interesują się tym, z jakich korzystasz usług i produktów, by dopasowywać określone reklamy. Pracownicy banku, ubezpieczyciele czy potencjalny pracodawca przeglądają zawartość Twojego konta w profilu społecznościowym, by sprawdzić Twoją wiarygodność. Państwo interesuje się tym, czy możesz stanowić zagrożenie dla bezpieczeństwa publicznego. Tak jak inne osoby korzystające z Internetu podlegasz profilowaniu. To mechanizm, który polega na kategoryzowaniu ludzi według cech i zachowań. Z profilowaniem spotkasz się np. na Facebooku, który zapamiętuje historię Twoich ,,lajków", by zaprezentować reklamę targetowaną, oraz w rozmaitych serwisach książkowych, filmowych czy muzycznych. Ich działanie opiera się na analizie decyzji użytkowniczek i użytkowników: zostaną Ci zaproponowane te tytuły, które wcześniej wybrały osoby sprofilowane jako podobne do Ciebie. Owszem, to bywa przydatne, ale zawsze ogranicza. Jeżeli na przykład korzystasz z serwisu randkowego i zbytnio zaufasz systemowi, zapewne stracisz szansę na poznanie kogoś interesującego, ale całkowicie różniącego się od Ciebie. W zależności od tego, czy szukasz czegoś za pomocą szkolnego komputera, czy też swojego laptopa, otrzymujesz inne rezultaty. Znajdujesz się w tzw. bańce filtrującej (ang. filter bubble) --- większość wyszukiwarek (np. Google, Bing) dopasowuje określone wyniki, bazując na historii zapytań. Ma to służyć to Twojej wygodzie --- i sprawdza się dobrze, gdy musisz zlokalizować pobliską pizzerię, ale w wielu sytuacjach może zawęzić zestaw odpowiedzi. Jeśli często szukasz w sieci informacji o wycieczkach zagranicznych, to po wpisaniu w wyszukiwarkę hasła ,,Turcja" możesz nie otrzymać ważnych informacji o odbywających się tam protestach. Będzie Ci również trudniej znaleźć opinie na dany temat, które --- według systemów profilujących --- różnią się od Twoich. To może zawęzić Twoje horyzonty. Można niwelować negatywne skutki profilowania w sieci. Warto na przykład używać wyszukiwarek niewykorzystujących mechanizmu profilowania, a z Internetu korzystać po wylogowaniu z konta Google czy portali społecznościowych (więcej informacji w materiale pomocniczym ,,Jak się wydostać z bańki filtrującej"). Z profilowaniem spotkasz się nie tylko w sieci. Ludzie mogą być profilowani także przez państwo --- i choć ma to miejsce w imię zwiększenia bezpieczeństwa, paradoksalnie bywa bardzo niebezpieczne. W USA na czarną listę pasażerów trafiają małe dzieci, które nazywają się tak samo lub podobnie jak osoby podejrzane o popełnienie przestępstwa. Nie mamy żadnego wpływu na interpretację informacji na nasz temat --- w Wielkiej Brytanii organy ścigania oznaczały pasażerów linii lotniczych zamawiających wegetariański posiłek (!) jako osoby, które w przyszłości mogą zagrozić bezpieczeństwu państwa. Zastanów się: skoro przy profilowaniu pomylić się może policja bądź inne służby --- to tym bardziej wyszukiwarka internetowa. Pomysł na lekcję Zajęcia przybliżają temat profilowania w sieci. Przedstawione zostanie pojęcie bańki filtrującej. Uczestnicy i uczestniczki zastanowią się nad konsekwencjami profilowania w sieci oraz nad tym, jakie działania ograniczające profilowanie są w stanie podjąć. Cele operacyjne Uczestnicy i uczestniczki: znają pojęcie bańki filtrującej; wiedzą, kto i jakimi informacjami o nich może być zainteresowany; potrafią podać przykładowe konsekwencje profilowania użytkowników w sieci; znają sposoby, dzięki którym mogą ograniczać efekty profilowania. Przebieg zajęć Na podstawie Wiedzy w pigułce i Słowniczka opowiedz o bańce filtrującej. Zwróć uwagę przede wszystkim na: wyjaśnienie, czym jest bańka filtrująca; poinformowanie, kto czerpie korzyści z profilowania użytkowników w sieci; zaznaczenie, że użytkownicy są profilowani na podstawie ich aktywności w sieci. Następnie zapytaj uczestników i uczestniczki, na podstawie jakiej aktywności w sieci następuje profilowanie. Pojawiające się odpowiedzi zapisuj na tablicy w formie mapy myśli. Jeśli się nie pojawią, zwróć uwagę na: słowa wpisywane w wyszukiwarkę, informacje ujawniane w sieci (płeć, wiek), ,,polubione" strony w serwisach społecznościowym, treść e-maili, odwiedzane strony internetowe, oglądane i kupowane przedmioty w sklepach internetowych, zainstalowaną przeglądarkę internetową, geolokalizację, ustawienia językowe. tablica, kreda, Wiedza w pigułce, Słowniczek miniwykład osoby prowadzącej, rozmowa 15 Podziel uczestników i uczestniczki na grupy 4-osobowe. Rozdaj każdej grupie kartę pracy dla grup ,,Konsekwencje profilowania". Poproś grupy o zapoznanie się z instrukcją i rozwiązanie zadania. Następnie poproś grupy o prezentację rozwiązania jednej historii.Odpowiedzi, które mogą się pojawić, to: wyższa cena usługi; zawężone wyniki wyszukiwania dostosowane do zainteresowań; ujawnienie informacji, które chcemy zachować dla siebie; utrata kontroli nad informacjami. długopisy, karta pracy dla grup ,,Konsekwencje profilowania" praca w grupach, prezentacja 20 Poproś uczestników i uczestniczki, żeby dobrali się w pary. Rozdaj każdej parze materiał pomocniczy dla grup ,,Jak wydostać się z bańki filtrującej?". Poproś pary, żeby zapoznały się z działaniami i zastanowiły się, które są dla nich łatwe, a które trudne do realizacji i z jakiego powodu (w razie potrzeby wyjaśnij, że Chromium jest otwartym projektem przeglądarki internetowej, różnym od Google Chrome).Na koniec zapytaj uczestników i uczestniczki, co było dla nich nowe i ciekawe, czego się dowiedzieli. Możesz również zapytać, które rozwiązania będą stosować, a które nie i z jakiego powodu. Zapytaj, kogo mogą poprosić o pomoc, jeśli będą mieli trudność z wdrożeniem któregoś z pomysłów. Zachęć ich do wzajemnego dzielenia się wiedzą. wydrukowany i pocięty materiał pomocniczy dla grup ,,Jak wydostać się z bańki filtrującej?" praca w parach, rozmowa 10 Ewaluacja Czy uczestnicy i uczestniczki po przeprowadzonych zajęciach: znają pojęcie bańki filtrującej? wiedzą, kto i jakimi informacjami na ich temat może być zainteresowany? potrafią podać przykładowe konsekwencje profilowania użytkowników w sieci? znają sposoby, dzięki którym mogą ograniczać efekty profilowania? Opcje dodatkowe Ćwiczenie 2 możesz rozwinąć. Po omówieniu odpowiedzi poproś grupy o wymyślenie takich wersji historii, w których użytkownicy i użytkowniczki nie są profilowani. Poproś grupy o wypisanie w punktach, co będzie odróżniać te 2 sytuacje. Materiały Karta pracy dla grup ,,Konsekwencje profilowania" Materiał pomocniczy dla grup ,,Jak wydostać się z bańki filtrującej?" Zadania sprawdzające Z poniższej listy wybierz czynności i rzeczy, na podstawie których możliwe jest profilowanie w sieci. przeglądane strony internetowe słowa wpisywane w wyszukiwarce internetowej informacje o sobie publikowane w sieci (np. wiek, płeć) ,,polubienia" w serwisie społecznościowym model procesora w komputerze informacje o geolokalizacji zawartość dysku twardego komputera zakupy przedmiotów w sklepach internetowych rodzaj przeglądarki internetowej Słowniczek bańka filtrująca profilowanie ciasteczka geolokalizacja Czytelnia Eli Pariser, ,,Uważaj na internetowe »bańki z filtrami«", TED [dostęp: 24.05.2013]: http://www.ted.com/talks/eli_pariser_beware_online_filter_bubbles.html. Jędrzej Niklas, ,,Kto znajdzie sposób na profilowanie?", Fundacja Panoptykon [dostęp: 23.06.2013]: http://panoptykon.org/wiadomosc/kto-znajdzie-sposob-na-profilowanie. Jędrzej Niklas, Katarzyna Szymielewicz, ,,Jedwabny szlak danych", Fundacja Panoptykon [dostęp: 23.06.2013]: http://www.panoptykon.org/wiadomosc/jedwabny-szlak-danych. Paweł Górecki, Maciej Samcik, ,,Big data w bankach", Gazeta Wyborcza [dostęp: 23.06.2013]: http://wyborcza.pl/1,75248,13897177,Big_Data_w_bankach__czyli_wiedza_o_nas_coraz_wiecej.html. Paweł Górecki, ,,Wielki Brat zna twój każdy krok. Jak producenci software’u i telekomy zarabiają na podglądaniu", Gazeta Wyborcza [dostęp: 23.06.2013]: http://wyborcza.biz/biznes/1,101716,14025577,Wielki_Brat_zna_twoj_kazdy_krok__Jak_producenci_software_u.html. Dorota Głowacka, ,,Kto się boi pasażerów linii lotniczych?", Rzeczpospolita, Fundacja Panoptykon [dostęp: 23.06.2013]: http://www.rp.pl/artykul/2,624106.html, http://panoptykon.org/wiadomosc/kto-sie-boi-pasazerow-linii-lotniczych-spor-o-dane-pnr.