<utwor><rdf:RDF xmlns:rdf="http://www.w3.org/1999/02/22-rdf-syntax-ns#"><rdf:Description rdf:about="http://redakcja.edukacjamedialna.edu.pl/documents/book/prawa-autora-i-prawa-uzytkownikow/"><dc:title xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/" xml:lang="pl">Prawa autora i prawa użytkowników</dc:title><dc:identifier.url xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/" xml:lang="pl">http://edukacjamedialna.edu.pl/lekcje/prawa-autora-i-prawa-uzytkownikow/</dc:identifier.url><dc:creator.expert xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Lipszyc, Jarosław</dc:creator.expert><dc:creator.scenario xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Paszewska, Weronika</dc:creator.scenario><dc:creator.textbook xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Lipszyc, Jarosław</dc:creator.textbook><dc:creator.textbook xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Baranowska, Joanna Ruta</dc:creator.textbook><dc:publisher xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Fundacja Nowoczesna Polska</dc:publisher><dc:subject.competence xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Prawo w komunikacji i mediach – prawa wyłączne i monopole intelektualne</dc:subject.competence><dc:subject.curriculum xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">2012/IV/WOS/t5</dc:subject.curriculum><dc:subject.curriculum xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">2012/IV/INFORMATYKA/c1</dc:subject.curriculum><dc:subject.curriculum xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">2012/IV/INFORMATYKA/c5</dc:subject.curriculum><dc:subject xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">prawa autora</dc:subject><dc:subject xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">prawa użytkowników</dc:subject><dc:description xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Publikacja dofinansowana ze środków Trust for Civil Society in Central and Eastern Europe.</dc:description><dc:type xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">course</dc:type><dc:date xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">2012-11-09</dc:date><dc:audience xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">liceum</dc:audience><dc:subject.curriculum.new xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">2018/LO/jezyk-polski/t4.2</dc:subject.curriculum.new>
<dc:subject.curriculum.new xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">2018/LO/jezyk-polski/t4.10</dc:subject.curriculum.new>
<dc:subject.curriculum.new xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">2018/LO/etyka/t2.4.1</dc:subject.curriculum.new>
<dc:subject.curriculum.new xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">2018/LO/etyka/t2.4.2</dc:subject.curriculum.new>
<dc:subject.curriculum.new xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">2018/LO/informatyka/t5.1</dc:subject.curriculum.new>
<dc:subject.curriculum.new xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">2018/LO/informatyka/t5.2</dc:subject.curriculum.new>
<dc:subject.curriculum.new xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">2018/LO/informatyka/t5.4</dc:subject.curriculum.new>
<dc:rights xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/" xml:lang="pl">Creative Commons Uznanie autorstwa - Na tych samych warunkach 3.0</dc:rights><dc:rights.license xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/" xml:lang="pl">http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/</dc:rights.license><dc:format xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/" xml:lang="pl">xml</dc:format><dc:language xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/" xml:lang="pl">pol</dc:language></rdf:Description></rdf:RDF><powiesc>
  
  <nazwa_utworu>Prawa autora i prawa użytkowników</nazwa_utworu>
  
    <naglowek_rozdzial>Wiedza w pigułce</naglowek_rozdzial>
    <akap>Prawa autorskie dzielą się na dwie kategorie: prawa osobiste i prawa majątkowe.</akap>
    <akap>Prawa osobiste to:</akap>
    <lista typ="punkt">
      <punkt>prawo do rozpoznania autorstwa</punkt>
      <punkt>prawo do integralności utworu</punkt>
      <punkt>prawo do pierwszego rozpowszechnienia</punkt>
    </lista>
    <akap>Każdy utwór, z którego korzystamy, musi być poprawnie oznaczony imieniem i nazwiskiem lub pseudonimem autora. Przypisanie sobie autorstwa cudzego utworu to plagiat. Nie wolno też nikomu zmieniać treści utworu. Prawa osobiste są wieczne i niezbywalne --- musimy ich przestrzegać zawsze.</akap>
    <akap>Prawa majątkowe są zbywalne oraz ograniczone w czasie. Mają one charakter monopolu --- autor ma prawo decydować o tym, kto i jak będzie wykorzystywał jego utwór. Prawa majątkowe ograniczone są dozwolonym użytkiem. Są to legalne sposoby wykorzystania utworu, co nie wymaga zgody twórcy. Przykładami dozwolonego użytku są m.in.:</akap>
    <lista typ="punkt">
      <punkt>kopiowanie i rozpowszechnianie utworu na użytek własny, rodziny i znajomych</punkt>
      <punkt>cytowanie utworu w całości lub fragmentach</punkt>
      <punkt>pobieranie utworu z internetu</punkt>
    </lista>
    <akap>Ponieważ prawa majątkowe są zbywalne, twórca może przekazać je innej osobie lub firmie na podstawie umowy. Po śmierci twórcy z praw mogą korzystać jego spadkobiercy. </akap>
    <akap>Prawa majątkowe wygasają w Polsce po 70 latach od śmierci autora. Ogół utworów, do których prawa majątkowe wygasły, nazywamy domeną publiczną. Z utworów w domenie publicznej każdy może korzystać bez ograniczeń.</akap>
    <akap>W ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat nadano wiele nowych uprawnień posiadaczom praw majątkowych. To oznacza, że automatycznie zmniejszył się zakres dozwolonego użytku, czyli ograniczono prawa użytkowników. Relacja między autorami a użytkownikami podlega nieustającym negocjacjom. Im bardziej rozległe są prawa posiadaczy praw autorskich, tym bardziej ograniczone są prawa użytkowników. Czy wyobrażasz sobie świat, w którym oryginalność i autentyczność nie są szanowane, a artyści nie dostają pieniędzy za swoją pracę? I odwrotnie --- świat, w którym użytkownicy muszą zawsze prosić o pozwolenie na każde wykorzystanie dzieła? Kompromis jest konieczny, aby kultura i nauka rozwijały się, a wszyscy mieli do nich równy dostęp.</akap>
    <dlugi_cytat>
      <lista typ="num">
        <punkt>Każdy człowiek ma prawo do swobodnego uczestniczenia w życiu kulturalnym społeczeństwa, do korzystania ze sztuki, do uczestniczenia w postępie nauki i korzystania z jego dobrodziejstw.</punkt>
        <punkt>Każdy człowiek ma prawo do ochrony moralnych i materialnych korzyści wynikających z jakiejkolwiek jego działalności naukowej, literackiej lub artystycznej.</punkt>
      </lista>
    </dlugi_cytat>
    <akap>Powyższe słowa zawiera artykuł 27. Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka. Pierwsza część tego artykułu odnosi się do użytkowników utworów, druga --- do twórców.</akap>
  
  
    
    <naglowek_rozdzial>Pomysł na lekcję</naglowek_rozdzial>
    <akap>Zajęcia przybliżają uczestnikom i uczestniczkom prawa autorów (majątkowe i osobiste) oraz prawa użytkowników. Proponują także dyskusję na temat współzależności tych praw oraz wprowadzają pojęcie dozwolonego użytku.</akap>
    
      <naglowek_podrozdzial>Cele operacyjne</naglowek_podrozdzial>
      <akap>Uczestnicy i uczestniczki:</akap>
      <lista typ="punkt">
        <punkt>potrafią wymienić prawa autorów;</punkt>
        <punkt>wiedzą, że prawa autorskie dzielą się na osobiste i majątkowe;</punkt>
        <punkt>rozumieją współzależność praw autorów i użytkowników;</punkt>
        <punkt>potrafią podać przykłady dozwolonego użytku.</punkt>
      </lista>
    
    
      <naglowek_podrozdzial>Przebieg zajęć</naglowek_podrozdzial>
      <aktywnosc><opis><akap>Podziel uczestniczki i uczestników na grupy 3-osobowe. Poproś każdą grupę o podanie dwóch przykładów rozpoznania autorstwa i jego naruszenia, zachowania integralności utworu i jego niezachowania, zastosowania prawa do pierwszej publikacji i jego naruszenia. Poproś grupy o prezentację przykładów. Popraw, jeśli będzie to konieczne. Przypomnij, że prawo do rozpoznania autorstwa i integralności utworu to osobiste prawa każdego autora. Są one niezbywalne i wieczne.</akap></opis>
          <pomoce>kartki, długopisy</pomoce>
          <forma>praca w grupach, prezentacja</forma>
          <czas>15</czas>
        </aktywnosc>
      <aktywnosc><opis><akap>Podziel uczestniczki i uczestników na grupy 4-osobowe. Rozdaj każdej grupie definicje dozwolonego użytku z <link material="Dozwolony_uzytek">materiału pomocniczego ,,Dozwolony użytek"</link>. Poproś grupy o wypisanie przykładów dozwolonego użytku z ich życia. Poproś grupy o prezentację wyników.</akap></opis>
          <pomoce><link material="Dozwolony_uzytek">materiał pomocniczy ,,Dozwolony użytek"</link>, kartki, długopisy</pomoce>
          <forma>praca w grupach, prezentacja</forma>
          <czas>10</czas>
        </aktywnosc>
      <aktywnosc><opis><akap>Podziel uczestników i uczestniczki na dwie grupy. Jedna grupa będzie pracowała nad pierwszą częścią <link material="Art27_Powszechnej _Deklaracji_Praw_Czlowieka">27 artykułu Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka</link>, druga grupa nad drugą. Poproś grupy o wypisanie przykładów urzeczywistnienia się poszczególnych praw. Zachęć uczestników i uczestniczki do podawania wielu przykładów, zwróć uwagę, że nie muszą one być zgodne z rzeczywistością, mogą być wyobrażeniami lub życzeniami. Poproś grupy o przedstawienie swoich prac. Zwróć uwagę, że tam, gdzie kończą się prawa użytkowników, zaczynają się prawa autorów. Zastanówcie się wspólnie, gdzie powinna się znajdować granica. Zadaj pytanie: ,,Jak sądzicie, w którą stronę jest ona teraz bardziej przesunięta?".</akap></opis>
          <pomoce>kartki A2 albo większe, mazaki, <link material="Art27_Powszechnej _Deklaracji_Praw_Czlowieka">Art. 27. Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka</link></pomoce>
          <forma>praca w grupach, prezentacja, dyskusja</forma>
          <czas>20</czas>
        </aktywnosc>
    
    
      <naglowek_podrozdzial>Ewaluacja</naglowek_podrozdzial>
      <akap>Czy po przeprowadzeniu zajęć uczestniczki i uczestnicy:</akap>
      <lista typ="punkt">
        <punkt>potrafią wymienić prawa autorów?</punkt>
        <punkt>wiedzą, że prawa autorskie dzielą się na osobiste i majątkowe?</punkt>
        <punkt>rozumieją współzależność praw autorów i użytkowników?</punkt>
      </lista>
    
    
      <naglowek_podrozdzial>Opcje dodatkowe</naglowek_podrozdzial>
      <akap>Ćwiczenie 1. możesz rozszerzyć o wiedzę na temat majątkowego prawa autorskiego. Przypomnij, że autorskie prawo majątkowe to prawo autora do otrzymania wynagrodzenia i rozporządzania swoim dziełem. Poproś uczestniczki o podanie przykładów przestrzegania i naruszenia tego prawa.</akap>
      <akap>Ćwiczenie 3. możesz rozszerzyć o debatę między reprezentantami użytkowników, autorów i niezależnych obserwatorów.</akap>
    
  
  
    <naglowek_rozdzial>Materiały</naglowek_rozdzial>
    <akap>
      <link material="Art27_Powszechnej _Deklaracji_Praw_Czlowieka">Art. 27. Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka</link>
    </akap>
    <akap>
      <link material="Dozwolony_uzytek">Materiał pomocniczy ,,Dozwolony użytek"</link>
    </akap>
  
  
    <naglowek_rozdzial>Zadania sprawdzające</naglowek_rozdzial>
    <cwiczenie typ="wybor"><opis><akap>Wskaż prawidłowe odpowiedzi.</akap></opis><lista typ="num">
        <punkt>
          <pytanie>Do osobistych praw autorskich należą:<lista typ="punkt">
              <punkt rozw="prawda">prawo do zachowania integralności utworu</punkt>
              <punkt rozw="falsz">prawo do przekazania praw osobistych komuś innemu</punkt>
              <punkt rozw="prawda">prawo do rozpoznania autorstwa</punkt>
              <punkt rozw="falsz">prawo do wynagrodzenia</punkt>
              <punkt rozw="prawda">prawo do pierwszego rozpowszechnienia</punkt>
            </lista></pytanie>
        </punkt>
        <punkt>
          <pytanie>Do majątkowych praw autorskich należą:<lista typ="punkt">
              <punkt rozw="prawda">prawo do wynagrodzenia</punkt>
              <punkt rozw="prawda">prawo do opublikowania dzieła tylko w internecie</punkt>
              <punkt rozw="falsz">prawo do zachowania integralności utworu</punkt>
              <punkt rozw="falsz">prawo do rozpoznania autorstwa</punkt>
              <punkt rozw="prawda">prawo do rozporządzania swoim dziełem</punkt>
            </lista></pytanie>
        </punkt>
      </lista></cwiczenie>
  
  
    <naglowek_rozdzial>Słowniczek</naglowek_rozdzial>
    <lista typ="slowniczek">
      <punkt>
        <definiendum>osobiste prawa autorskie</definiendum>
      </punkt>
      <punkt>
        <definiendum>majątkowe prawa autorskie</definiendum>
      </punkt>
      <punkt>
        <definiendum>dozwolony użytek</definiendum>
      </punkt>
    </lista>
  
  
    <naglowek_rozdzial>Czytelnia</naglowek_rozdzial>
    <lista typ="czytelnia">
      <punkt>Czerniawski Piotr, Lipszyc Jarosław, Wilkowski Marcin, <tytul_dziela>Pierwsza pomoc w prawie autorskim</tytul_dziela>, [online], [dostęp: 14.02.2013], Dostępny w Internecie: <link url="http://prawokultury.pl/publikacje/pierwsza-pomoc/">http://prawokultury.pl/publikacje/pierwsza-pomoc/</link></punkt>
      <punkt>Grodecka Karolina, Śliwowski Kamil, <tytul_dziela>Przewodnik po Otwartych Zasobach Edukacyjnych</tytul_dziela>, [PDF], [dostęp: 05.02.2018], Dostępny w Internecie: <link url="http://koed.org.pl/wp-content/uploads/2014/05/OER_handbook_v5_online1.pdf">http://koed.org.pl/wp-content/uploads/2014/05/OER_handbook_v5_online1.pdf</link></punkt>
    </lista>
  
</powiesc></utwor>