Wesprzyj działalność Nowoczesnej Polski
Scenariusze zajęć, ćwiczenia, materiały

45m
Nie wymaga dostępu do Internetu
Bez Internetu

Ta lekcja jest częścią tematu Prawo na poziomie szkoła ponadgimnazjalna.

Lekcja: Ochrona danych osobowych

wróć do spisu treści

Wiedza w pigułce ?

Dane osobowe to wszelkie informacje dotyczące danej osoby, które pozwalają na jej zidentyfikowanie. Niektóre informacje ogólne stają się danymi osobowymi dopiero w połączeniu z innymi. Osobę można zidentyfikować poprzez numer identyfikacyjny (PESEL) oraz szczegóły precyzujące jej cechy fizyczne, fizjologiczne, umysłowe, ekonomiczne, społeczne lub kulturowe (np. kolor oczu, wzrost, IQ, pochodzenie).

Dane osobowe są wartością samą w sobie. Określają one tożsamość jednostki, czyli to, kim ona jest.

Przetwarzanie danych to każda operacja, która jest na nich wykonywana, m.in. zbieranie, przechowywanie, usuwanie, udostępnianie czy opracowywanie danych w bazach. Podmiot, który decyduje o celach i środkach przetwarzania danych w określonym zbiorze to administrator danych. Administrator ma obowiązek informować, jakie dane przechowuje i jak je wykorzystuje, musi także udostępnić informacje o sobie i podać swoje dane kontaktowe (jest to tzw. obowiązek informacyjny). Przede wszystkim pamiętaj, że masz prawo do kontroli tego, jak i gdzie twoje dane są przetwarzane.

Dane osobowe wrażliwe dotyczą spraw intymnych, a ich przetwarzanie podlega szczególnym rygororom. Zestaw danych wrażliwych obejmuje m.in.:

  • pochodzenie etniczne lub rasowe
  • światopogląd (poglądy polityczne i przekonania religijne lub filozoficzne)
  • przynależność wyznaniową, związkową lub partyjną
  • stan zdrowia i kod genetyczny
  • życie seksualne
  • nałogi

Tych danych co do zasady nie wolno przetwarzać. Jest to możliwe jedynie w ściśle określonych w prawie przypadkach (np. szpitale przetwarzają dane o stanie zdrowia pacjentów) lub za pisemną zgodą osoby, której dane wrażliwe dotyczą.

Według Ustawy o ochronie danych osobowych z 1997 roku kontrolą przetwarzania danych zajmuje się Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych (GIODO).

Ochrona danych osobowych jest częścią tzw. prawa do prywatności, które jest jednym z praw człowieka oraz dobrem osobistym. Ochrona prywatności jest szczególnie istotnym zagadnieniem w społeczeństwie informacyjnym. Z jednej strony warto chronić siebie poprzez pilnowanie dostępu do informacji o sobie. Z drugiej strony jednak wymiana informacji zakłada ujawnianie swoich poglądów i faktów z życia. Pamiętaj jednak, że prawo do prywatności oznacza także prawo do bycia samemu — w każdej chwili możesz wylogować się z sieci.

wróć do spisu treści

Pomysł na lekcję ?

Do dbania o ochronę danych obywateli powołany jest specjalny urząd, Generalny Inspektor Danych Osobowych. Czym dokładnie się zajmuje? Jakie są jego kompetencje? Czym różnią się dane od danych wrażliwych? Co jest daną osobową, a co nie? Zajęcia pomagają odpowiedzieć na te pytania.

Cele operacyjne

Uczestnicy i uczestniczki:

  • wiedzą, że istnieje i czym się zajmuje Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych (GIODO);
  • potrafią wyjaśnić, co to są dane osobowe;
  • wiedzą, czym są dane wrażliwe i potrafią je wymienić;
  • potrafią czytać ze zrozumieniem tekst ustawy i wyciągać z niego wnioski.

Przebieg zajęć

1.

Poproś grupę o dobranie się w pary. Każdej parze daj jedną z wersji karty pracy „Ochrona danych — zadanie” (ODT, DOC) i poproś o jej rozwiązanie. Kiedy wszyscy skończą, czytaj kolejne dane i razem dyskutujcie nad odpowiedziami. W trakcie dyskusji możesz skorzystać z pomocy dla osoby prowadzącej „Ochrona danych — rozwiązanie” (ODT, DOC).

2.

Podziel uczestników i uczestniczki na grupy 3-osobowe. Każdej grupie daj materiał pomocniczy „Dane wrażliwe” (ODT, DOC). Zwróć uwagę, że danymi wrażliwymi określa się dane, które wymagają szczególnej ochrony. Poproś grupy o wypisanie listy danych wrażliwych i sytuacji, kiedy te dane można przetwarzać.

3.

Podziel uczestników i uczestniczki na 7 grup. Każdej grupie daj kopię materiału pomocniczego „GIODO” (ODT, DOC) i do wylosowania pasek z jednym z zadań z karty pracy „Zadanie” (ODT, DOC). Poproś grupy o przygotowanie kalamburu przedstawiającego zadanie, które wylosowali. Poproś kolejno grupy o przedstawienie swojego kalamburu, pozostałe grupy starają się zgadnąć, które z 7 zadań GIODO jest prezentowane przez grupę. Zasady kalamburu: nie można mówić, można pokazywać gestami i ciałem, moża rysować na tablicy.

Ewaluacja

Czy po przeprowadzeniu zajęć uczestnicy i uczestniczki:

  • wiedzą, że istnieje i czym się zajmuje Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych (GIODO)?
  • potrafią wyjaśnić, co to są dane osobowe?
  • wiedzą, co to są dane wrażliwe, i potrafią je wymienić?
  • potrafią czytać tekst ustawy, wyciągając wnioski?

Opcje dodatkowe

Ćwiczenie dodatkowe.

Podziel uczestników i uczestniczki na 3 grupy. Każdej grupie daj jedną część materiału pomocniczego „Dane osobowe” (ODT, DOC). Poproś grupy o uważne przeczytanie odpowiedzi na pytanie i przygotowanie krótkiego referatu, czy numer IP komputera, numer karty miejskiej i numer PESEL są danymi osobowymi. Poproś grupy o prezentację.

wróć do spisu treści

Materiały ?

Karta pracy „Ochrona danych — zadanie” (ODT, DOC)

Pomoc dla osoby prowadzącej „Ochrona danych — rozwiązanie” (ODT, DOC)

Materiał pomocniczy „Dane wrażliwe” (ODT, DOC)

Materiał pomocniczy „GIODO” (ODT, DOC)

Karta pracy „Zadanie” (ODT, DOC)

Materiał pomocniczy „Dane osobowe ” (ODT, DOC)

wróć do spisu treści

Zadania sprawdzające ?

Zadanie 1

1. Z poniższej listy wybierz dane wrażliwe.

wróć do spisu treści

Słowniczek ?

obowiązek informacyjny
obowiązek powiadomienia konsumenta o cechach towarów lub podanie danych teleadresowych i informacji o stanie finansowym jednostki, dotyczy m.in. administratorów danych osobowych.
dane osobowe wrażliwe
dane osobowe, które podlegają szczególnej ochronie. Należą do nich informacje o rasie, pochodzeniu etnicznym, poglądach politycznych, przekonaniach religijnych, stanie zdrowia, przynależności partyjnej, związkowej lub wyznaniowej, kodzie genetycznym, nałogach, życiu seksualnym, skazaniach i orzeczeniach dotyczących mandatów i kar.
dane osobowe
wszelkie informacje dotyczące określonej osoby fizycznej (czyli zidentyfikowanej lub możliwej do zidentyfikowania). Nie mamy do czynienia z danymi osobowymi wówczas, gdy informacja dotyczy instytucji (np. firmy), grupy osób, osoby fikcyjnej (np. postaci literackiej) czy takiej, której nie jesteśmy w stanie rozpoznać. Dane osobowe podlegają ochronie i nie mogą być zbierane bez odpowiedniej podstawy prawnej (np. zgody osoby, której dotyczą).
przetwarzanie danych osobowych
wykonywanie jakichkolwiek operacji na danych osobowych, takich jak np. zbieranie, utrwalanie, przechowywanie, opracowywanie, zmienianie, udostępnianie i usuwanie, zwłaszcza gdy odbywa się w systemach informatycznych.
administrator danych osobowych
jednostka (osoba, podmiot gospodarczny, instytucja, itp.) decydująca i podejmująca działania związane z przetwarzaniem danych osobowych. Nałożony jest na nią obowiązek informacyjny (konieczność podania danych teleadresowych). Zobowiązana jest do staranności w przetwarzaniu danych w celu ochrony interesów osób, których dane posiada, oraz do aktualizowania danych i zaprzestania przetwarzania danych na żądanie.

Zobacz cały słowniczek.

wróć do spisu treści

Czytelnia ?

wróć na górę