Scenariusze zajęć, ćwiczenia, materiały

45m
Nie wymaga dostępu do Internetu
Bez Internetu

Ta lekcja jest częścią tematu Prawo na poziomie szkoła ponadgimnazjalna.

Lekcja: Organizacje zbiorowego zarządzania prawami autorskimi

wróć do spisu treści

Wiedza w pigułce ?

Twórców i ich utwory chroni prawo autorskie. Artyści tworzą stowarzyszenia, aby skutecznie bronić swoich praw majątkowych i egzekwować wynagrodzenie z tytułu wykorzystywania ich utworów. Stowarzyszenia te to organizacje zbiorowego zarządzania prawami autorskimi i prawami pokrewnymi. W Polsce istnieje ich 15. Najważniejszą organizacją jest Stowarzyszenie Autorów ZAiKS.

Stowarzyszenia zarządzają utworami. Reprezentują swoich członków oraz autorów, którzy oddali pod opiekę stowarzyszenia swoje utwory.

Działalność stowarzyszeń obejmuje:

  • udzielanie zgody na wykorzystanie utworów;
  • udzielanie licencji — podpisywanie umów na wykorzystanie utworów w imieniu autorów;
  • przyjmowanie opłat za wykorzystanie utworów;
  • przekazywanie zysków z wykorzystania utworów autorom;
  • kontrolę wykorzystania utworów;
  • występowanie na drogę sądową w przypadkach naruszenia prawa autorskiego.

Prawo autorskie wymaga uzyskania zgody autora (lub spadkobierców) na wykorzystanie utworu poza zakresem dozwolonego użytku. W praktyce może być trudno dotrzeć do każdego autora. Zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi usprawnia proces otrzymywania zgody i przekazywania wynagrodzenia autorom. Jeżeli potrzebujemy pozyskać prawa do wielu utworów, nie musimy kontaktować się z cała grupą twórców. Dzięki pracy stowarzyszeń ta procedura jest uproszczona i skrócona.

Umowy na wykorzystanie utworu, czyli licencje, bardzo precyzyjnie określają, w jaki sposób, gdzie i jak długo możemy utwór rozpowszechniać. Na stronach internetowych stowarzyszeń znajdziesz wzory umów oraz odpowiednie formularze. Wykorzystuje się je w zależności od rodzaju aktywności. Inne licencje mają zastosowanie w przypadku projekcji filmu, a inne — organizacji festiwalu lub imprezy czy zagrania utworu na koncercie.

Pamiętaj, że wykorzystanie utworów do celów edukacyjnych i podczas uroczystości szkolnych jest objęte dozwolonym użytkiem, a więc w ogóle nie wymaga uzyskania zgody i wnoszenia opłat.

wróć do spisu treści

Pomysł na lekcję ?

„Instytucja organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi i prawami pokrewnymi” — to może brzmieć tajemniczo. Zajęcia mają na celu przybliżenie sposobu funkcjonowania takich organizacji. W zrozumieniu tematu przydatne będą również pojawiające się przykłady z życia codziennego.

Cele operacyjne

Uczestnicy i uczestniczki:

  • wiedzą, że istnieją organizacje zbiorowego zarządzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi (OZZ);
  • znają zadania OZZ;
  • rozumieją sposób funkcjonowania OZZ.

Przebieg zajęć

1.

Przedstaw stopniowo uczestnikom i uczestniczkom rysunek „OZZ”. Narysuj twórców. Zapytaj, kto jest twórcą. Jeśli wśród odpowiedzi nie pojawią się te kategorie, dopytaj uczestniczki i uczestników o: wszystkich ludzi, muzyków, pisarzy, scenarzystów, grafików, poetów. Narysuj użytkowników. Zapytaj, kto korzysta z utworów chronionych prawem autorskim i kto je rozpowszechnia. Jeśli wśród odpowiedzi nie pojawią się te kategorie, dopytaj o: producentów filmów zrealizowanych na podstawie książki, osoby odtwarzające muzykę w kawiarniach czy klubach, muzyków remiksujących inne utwory, osoby wyświetlające filmy (w telewizji, na ścianie szkoły). Narysuj przerywaną linię i zwróć uwagę, że aby rozpowszechniać utwory prawnie chronione, należy uzyskać zgodę od twórców. Narysuj OZZ i strzałki. Zapytaj, jaką rolę mogą mieć OZZ.

2.

Podziel uczestników i uczestniczki na 3 grupy: „Użytkownicy”, „Twórcy” i „OZZ”. Rozdaj w każdej grupie odpowiednią część z karty pracy „OZZ Instrukcje dla grup” (ODT, DOC). Grupie OZZ dodatkowo daj „OZZ napis” (ODT, DOC) i karty pracy „Dane do wniosku” (ODT, DOC). Poproś uczestniczki o zapoznanie się z instrukcjami i podział zadań wewnątrz grup. Upewnij się, że grupy podzieliły zadania. Powiedz, że teraz jest czas dla użytkowników i twórców na pozyskiwanie potrzebnych informacji. Omówienie gry: zapytaj uczestniczki i uczestników, jak czuły się w roli „Twórców”, „Użytkowników”, osób reprezentujących „OZZ”. Co było trudne, co było ciekawe? Czego się dowiedziały? Jakie mają pytania? Pytania zapiszcie na tablicy i zastanówcie się, jak można znaleźć na nie odpowiedzi.

Etapy gry:

  1. etap: zapoznanie się z rolami i podział zadań w grupach 10 minut
  2. etap: poszukiwanie i udzielanie informacji 12 minut
  3. etap: składanie danych do wniosków 3 minuty
  4. etap: omówienie gry 10 minut

Ewaluacja

Czy po przeprowadzeniu zajęć ich uczestniczki i uczestnicy:

  • wiedzą, że istnieją Organizacje zbiorowego zarządzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi (OZZ)?
  • znają zadania OZZ?
  • rozumieją, w jaki sposób funkcjonują OZZ?
  • potrafią wyjaśnić, co twórcy, a co użytkownicy mogą uzyskać od OZZ?

Opcje dodatkowe

Ćwiczenie 2. możesz rozszerzyć o zmianę aranżacji sali. Zachęć uczestników i uczestniczki do ustawienia ławek, wykonania napisów informujących, jakie miejsce reprezentują. Możesz również wprowadzić obrót symboliczną walutą, mogą to być wybrane przedmioty lub odpowiednio pocięte karteczki.

wróć do spisu treści

Materiały ?

wróć do spisu treści

Zadania sprawdzające ?

Zadanie 1

Zaznacz prawidłowe zdania.

Organizacje zbiorowego zarządzania prawami autorskimi i prawami pokrewnymi zajmują się:

wróć do spisu treści

Słowniczek ?

pola eksploatacji
sposób korzystania z utworu, np. wyświetlanie filmu lub drukowanie książki. Polskie prawo nie zawiera definicji pól eksploatacji, wymienia tylko ich przykłady takie jak: utrwalanie i zwielokrotnianie utworu, obrót oryginałem lub egzemplarzami, rozpowszechnianie utworu, publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym.
prawa pokrewne
powiązane z prawem autorskim, to m.in. prawa do artystycznych wykonań, prawa do fonogramów i wideogramów, prawa do nadań programów, prawa do pierwszych wydań, prawa do wydań naukowych i krytycznych. Prawa pokrewne chronią głównie interesy podmiotów, dzięki którym utwory są rozpowszechniane, np. wykonawców utworów, producentów fonogramów. Są ograniczone czasowo, czyli wygasają z upływem 50 lat (w przypadku artystycznych wykonań, fonogramów, wideogramów i nadań programów), 25 lat (od pierwszej publikacji lub rozpowszechnienia) i 30 lat (od pierwszej publikacji wydań naukowych i krytycznych).
OZZ
organizacja zbiorowego zarządzania prawami autorskimi i prawami pokrewnymi. OZZ-y zarządzają majątkowymi prawami autorskimi, głównie poprzez wydawanie licencji na korzystanie z utworów.
rozpowszechniać
czynić coś ogólnie znanym. Decyzja o pierwszym rozpowszechnieniu utworu jest jednym z osobistych praw autora. Rozpowszechnienie utworu może polegać na udostępnieniu uwtoru w internecie, przekazaniu rękopisu wydawnictwu lub wykonaniu utworu.
majątkowe prawa autorskie
prawo twórcy do korzystania z utworu i rozporządzania nim. Jest to prawo zbywalne, co oznacza, że twórca może przenieść je na inne osoby lub udzielić zezwolenia na korzystanie z utworu (za wynagrodzeniem lub bez). Trwanie majątkowych praw autorskich jest ograniczone w czasie (70 lat po śmierci autora).
dozwolony użytek
możliwość nieodpłatnego korzystania z dzieła bez zgody posiadacza praw majątkowych. Dozwolony użytek osobisty oznacza możliwość korzystania z dzieła, jak również kopiowanie go na użytek własny lub osób bliskich. Istnieje także dozwolony użytek publiczny, z którego korzystają biblioteki, muzea, archiwa i szkoły.

Zobacz cały słowniczek.

wróć do spisu treści

Czytelnia ?

wróć na górę